ШАҒЫН ДОЗАЛЫ СӘУЛЕЛЕНУДІҢ ЖӘНЕ АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢИММУНОГЕНЕЗ АҒЗАЛАРЫНДАҒЫ АЛМАСУ ҮРДІСІНЕ БІРЛЕСКЕНӘСЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ТҮЗЕТУ
DOI:
https://doi.org/10.34689/gj229j94Кілт сөздер:
сәулеленудің төмен дозалары , ауыспалы валентті металдар , иммуногенез мүшелері , липидтердің асқын тотығуы , антиоксидантты қорғауАңдатпа
Иондаушы сәулеленудің және ауыр металдардың иммуногенез ағзаларының күйіне әсері әлі де аз зерттелген.
Жағымсыз әсерлердің бірі бос радикалдық үрдістердің белсендірілуі және иммунокомпетентті жасушалардың
зақымдануы, сондай-ақ олардың қызметінің бұзылуы болуы мүмкін.
Зерттеу мақсаты: Фитокомпозициямен түзетілген гамма-сәулеленудің және қорғасын оксидінің шағын
дозасының организмге жеке және бірлескен әсер етуі кезінде липидтердің асқын тотығу және антиоксиданттық
қорғаныс көрсеткіштерін анықтау.
Материалдар мен әдістер: Зерттеу дизайны – жануарларға эксперименттік «эксперимент-бақылау» зерттеуі.
Зерттеулер 5 «эксперимент-бақылау» категориясына бөлінген 300 ақ тұқымды жетілген егеуқұйрықтарға жүргізілді,
әрқайсысы 30 адам. 0,2 Гр, PbO2 және K2Cr2O7 дозасында гамма-сәулеленудің әсері 14 күн бойы және
сәулелендірумен бірге ауыр металлдармен қоректендіру, сондай-ақ 14 күн бойы жағымсыз әсерлердің алдын алу
және түзету үшін фитокомпозицияны қолдану жүргізілді. Тимус пен көкбауыр тіндеріндегі біріншілік және қайталама
липидтердің асқын тотығу өнімдерінің құрамы, сонымен қатар антиоксиданттық жүйенің ферменттерінің
белсенділігі: глутатионпероксидаза, глутатионредуктаза және каталаза зерттелді.
Зерттеу нәтижелері. Барлық эксперименттік топтарда фермент белсенділігінің көп бағытты динамикасының
аясында липидтердің асқын тотығу өнімдерінің құрамының жоғарылауы анықталды. Ұзақ мерзімді экспозиция
барлық зерттелген параметрлерде неғұрлым айқын бұзылуларды тудырды. Липидтердің асқын тотығуын
белсендірудің және антиоксиданттық механизмдерді тежеудің ең үлкен әсері біріктірілген әсерде табылды.
Зерттелетін ұлпаларға байланысты өнімдердің құрамы мен ферменттердің белсенділігінің ерекшеліктері болды.
Фитокомпозицияны пайдалану зерттелетін параметрлердің толық нормалануына әкелмеді, бірақ иондаушы
сәулеленудің және ауыр металдардың бірлескен әсерін ішінара өтеуді қамтамасыз етті.
Қорытындылар:
1. Иондаушы сәулеленудің және валенттілігі өзгермелі металдардың организмге жеке және біріккен әсері
иммуногенез органдарындағы антиоксиданттық жүйенің ферментативті буынындағы липидтердің асқын тотығуы
мен көп бағытты үрдістердің белсендірілуін тудырады.
2. Біріктірілген әсер барлық зерттелген параметрлердің бұзылуының күрт өсуіне әкеледі.
3. Иондаушы сәулеленудің және валенттілігі өзгермелі металдардың біріккен әсеріндегі фитокомпозицияны
қолдану иммуногенез органдарында липидтердің асқын тотығуының бұзылуының және антиоксиданттық
қорғаныстың айтарлықтай алдын алуды қамтамасыз етеді.
Әдебиеттер тізімі
Нурмадиева Г.Т., Кыдырмолдина А.Ш., Токешева Г.М., Мусаханова А.Е., Крыкпаева А.С., Амралинов Е.Т.,
Кармен А.К., Жетписбаев Б.А. Сочетанное влияние облучения в малых дозах и тяжелых металлов на оксидативный
статус в органах иммуногенеза и его коррекция в эксперименте // Наука и Здравоохранение. 2023. 1(Т.25). С. 140-
151. doi 10.34689/SH.2023.25.1.018
Nurmadiyeva G.Т., Kydyrmoldina A.Sh., Tokesheva G.M.,Мusakhanova А.Е., Krykpayeva A.S., Amralinov Y.T., Karmen
А.K., Zhetpisbaev B.А. The combined effect of low-dose radiation and heavy metals on the oxidative status in the organs of
immunogenesis and its correction in the experiment // Nauka i Zdravookhranenie [Science & Healthcare]. 2023, (Vol.25) 1, pp.
140-151. doi 10.34689/SH.2023.25.1.018
Нурмадиева Г.Т., Кыдырмолдина А.Ш., Токешева Г.М., Мусаханова А.Е., Крыкпаева А.С., Амралинов Е.Т.,
Кармен А.К., Жетписбаев Б.А. Шағын дозалы сәулеленудің және ауыр металдардың иммуногенез ағзаларындағы
алмасу үрдісіне бірлескен әсері және оны эксперименттік түзету // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2023. 1(Т.25). Б.
140-151. doi 10.34689/SH.2023.25.1.018
Жүктеулер
Жарияланды
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Галия Нурмадиева, Айнур Кыдырмолдина, Гульмира Токешева, Айжан Мусаханова, Айнур Крыкпаева, Ерсін Амралинов, Анэль Кармен, Бекболат Жетписбаев (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.